Omran Salahi

____________

عمران صلاحی
_______________________

حالا حکایت ماست

خدا رحمت کند مرحوم حاج میرزا آغاسی را که علاقه ی عجیبی به خدمات شهری داشت . می توان او را بنیان گذار سازمان آب تهران دانست، چون هر جا که می رسید دستور می داد چاه بکنند تا شاید به آب برسد. یک روز عمله ها اعتراض می کنند که حاج آقا این چاه هایی که ما می کنیم برای شما آب ندارد. حاجی جواب می دهد اگر برای من آب ندارد ، برای شما نان که دارد.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

حالا حکایت ماست ! یک روز، یک ناشری به ما گفت حالا که همه دارند در باره ی حافظ کتاب می نویسند ، تو چرا نمی نویسی ؟ مگر چه چیزت از دیگران کمتر است ؟ ناشر نداری که داری ، کاغذ نداری که داری ، رو نداری که داری ، مایه داری که نداری ! تو هم بردار یک شرح سودی بر حافظ بنویس . همان طور که سد کرج ما از همه ی سد کرج ها بهتر است ، شرح سودی ما هم از همه ی شرح سودی ها بهتر می شود. یعنی سود بیشتری خواهد داشت. گفتم سودی هم که خوانندگان کتاب می برند، سودِ سوزآور است. گفت پس بیا یک دیوان حافظ تصحیح کن. گفتم کار تصحیح دیوان حافظ از نسخه ی " عخ" یعنی نسخه ی " عبدالرحیم خلخالی " شروع شده و با نسخه ی" پَخ" یعنی نسخه ی " پرویز خانلری " تمام شده برای ما دیگر چیزی نمانده. گفت ناامید نشو، بیا نسخه های چاپی کتاب های حافظ را تصحیح کن. مثلا چاپ تازه ی کتاب " مکتب حافظ " را که سه صفحه اش حروف چینی شده و این سه صفحه شش تا غلط چاپی دارد و یکی از غلط ها بیست و سه سطر است! در فهرست مطالب این کتاب هم چاپ شده: ایهام : خصیصه ی اصلی سبک حافظ . که منظور خصیصه ی اصلی بوده است. از وظایف محقق فاضلی چون شماست که با تصحیح این کلمه ، نگذارید خواننده دچار ایهام شود و دنبال چیزهای فرعی هم بگردد. پس از مشورت های بسیار بالاخرهه تصمیم گرفتیم ما هم یک شرح سودی بنویسیم.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

***

ما در پیاله عکس رخِ یار دیده ایم
ای بی خبر زلذت شرب مدام ما

مادرپیاله نوعی دشنام است، مثلِ " مادر سگ " و " مادر به خطا " و از این قبیل.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عکس رخ : مولانا زالاس کازرونی در تفسیر زور آبادی فرماید اگر کلمه ی " رخ " را بر عکس بخوانیم ، می شود " خر" و منظورِ خواجه از عکس رخ همین بوده است.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

محصول بیت: یعنی ای فلان فلان شده ! چرا نمی گذاری آب خوش از گلوی ما پایین برود ، بیا توی جام عکس رخ ، یعنی شکل خودت را ببین .ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق
ثبت است در جریده ی عالم دوام ما

جریده ی عالم : نام جریده ی شریفه ای ست که در زمان حافظ منتشر می شده و در کتاب تاریخ مطبوعات به آن اشاره ای نشده است. این مسامحه از طرف مرحومان میرزا محمد علی خان تربیت و میرزا ادوارد خان برآون بعید به نظر می رسد. تردیدی نیست که حافظ خودش مسئول صفحه ی شعر " جریده ی عالم " بوده و موج سوم غزل را در همان جریده مطرح کرده است . این نشریه تیراژ وسیعی داشته و غیر از فارس ، در عراق و بغداد و تبریز هم پخش می شده . خواجه خودش هم به این مسئله اشاره می کند:ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عراق و فارس گرفتن به شعر خوش ، حافظ
بیا که نوبت بغداد و وقتِ تبریز است

این مجله در بغداد به نام جریده العالم در می آمده و در تبریز با عنوان جریده سی ، از همین بیت می توان فهمید که شعرهای حافظ در زمان خودش بع عربی و ترکی هم ترجمه شده است. جریده ی عالم به صورت هوایی هم منتشر می شده ، مثل کیهان هوایی وگرنه حافظ نمی گفت :ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

صبحدم از عرش می آمد خروشی ، عقل گفت
قدسیان گویی که شعر حافظ از بر می کنند

حالا برویم سر یک بیت دیگر:ه

دریای اخضر فلک و کشتی هلال
هستند غرق نعمت حاجی قوام ما

حاجی قوام: به احتمال قوی نام صاحب امتیاز جریده ی عالم است که امتیاز جراید دیگری مثل " دریای اخضر" و " کشتی هلال" نیز به نام وی بوده . این دو نشریه هم در عراق و پاکستان با عنوان های " الاخضر" و " الهلال" منتشر می شده.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
محصول بیت : یعنی نویسندگان این جراید از حق التحریری که حاجی قوام می داده ، کمال رضایت را ذاشته اند.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

خلوت دل نیست جای صحبت اضداد
دیو چو بیرون رود فرشته در آید

در نسخه ی " فس " یعنی فرزند سه ساله ی همکارمان ، مصراع دوم بیت چنین آمده است :ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

دیو چو بیرون رود شه فرته در آید

صاحب " طنزاللغات" می نویسد شه فرته، فرشته ای را گویند که به تهران آمده و در پیاده روهای اطرا ف میدان انقلاب ، دچار فشار جمعیت شده باشد.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

__________

Emran Salahi

_________

عمران صلاحی
______________

مقدمه ای با کمک عبید زاکانی !ه

مامور دفع آفات

عبید زاکانی در مقدمه ی رساله ی اخلاق الاشراف ، روح انسان را « جوهری شریف» می نامد که « حقیقت آدمی عبارت از آن جوهر است » و آن را « مستعد ترقی و کمال » می داند و می نویسد:ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

ه« چنان که بدن به واسطه ی امراض مُزمنه از خاصیت خود فرو می ماند، روح نیز کیفیتی دارد که چون به مرضی از امراض که بدو مخصوص است از حسب جاه و مال و اکتساب شهوات و التفات به لذات عالم سُفلی مبتلا می گردد از خاصیت فرو می ماند».ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عبید در ادامه ی این مطلب می نویسد:ه

ه« چنان که اطبا همت بر ازالت امراض بدن و حفظ صحت آن مصروف گردانیده اند، انبیا نیز نظر همت بر دفع آفات و امراض روح گماشته اند تا او را از ورطات مهلکه و گرداب جهل . نقصان به ساحل نجات و کمال رسانند».ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه هه ه ه هه ه ه ه ه ه ه ه ههه
عبید، گر چه از انبیا نا برده، با زیرکی ، وظیفه ی هنرمند، به ویژه طنز پرداز را یادآور شده است. به اعتبار سخن نظامی گنجوی که گفته است: « پس ، شعرا آمد و پیش ، انبیا» می توان برای شاعر و به طور کلی برای طنز پرداز هم رسالت قایل شد.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ههه

رسالت طنز پرداز چیست؟ دفع آفات و امراض روحی و اجتماعی ، از طریق طنز. پس طنز پرداز باید هم روان شناس باشد و هم جامعه شناس.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

همان طور که ...!ه

همانطور که طبیب ، برای شناختن بیماری ، عامل بیماری را زیر ذره بین می گذارد و بزرگ می کند، طنزپرداز هم نقاط ضعف انسان و جامعه را بزرگ می کند. با بزرگ شدن علت مرض ، مرض کوچک می شود!ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
همان طور که گاهی دست به بیهوشی موضعی و یا بیهوشی کامل می زند، طنز پرداز هم در صورت لزوم از شیوه های غیر مستقیم استفاده می کند. با این کار ، هم بیمار زیاد درد نمی کشد و عکس العملی نشان نمی دهد و هم عمل راحت تر انجام می گیرد.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
همان طور که دارو را در لفافه به خورد بیمار می دهند تا تلخی آن را حس نکند، ، « داروی تلخ نصیحت» را هم به « شهد ظرافت» می آمیزند و به خورد بیماران اجتماع و یا اجتماع بیماران می دهند!ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
همان طور که طبیب ، بافته های چرکی کهنه را دور می ریزد تا به جای آنها بافت های تازه بروید و رشد کند، طنزپرداز هم بناهای پوسیده و پوشالی جهل و نقصان انسان و جامعه را ویران می کند تا به جای آنها بناهای استوار آگاهی و کمال ساخته شود.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
و بلاخره همان طور که بعضی ها از سوزن طبیب می ترسند ، آدم های بی خاصیت هم از سوزن طنزپرداز می هراسند! ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

دفع ملال

طنز ، غیر از دفع آفات و امراض روح انسان و جامعه ، وظیفه ی دیگری هم دارد که عبید در رساله ی دلگشا به آن اشاره می کند: « دفع ملال و تفریح بال». و روی همین اصل ، لطایف خود را « رساله ی دلگشا » نام نهاده است ، « چه ، مطالعه ی این اوراق را دلی گشاده و خاطری طربناک باید».ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عبید در همین مقدمه ضمن دفاع از هزل و نقل قول حکما که گفته اند هزل در کلام، مانند نمک در طعام است ، توصیه می کند که باید نمک به اندازه در طعام ریخت و شورش را در نیاورد!ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

طنز پرداز نباید چنان به دفع ملال و تفریح بال بپردازد که هدف اصلی ، یعنی دفع آفات و امراض انسان و جامعه ی انسانی کمرنگ و محو شود و یا در حاشیه قرار گیرد.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه


لعنتی ها .!.ه

عبید در رساله ی صد پند، از ما می خواهد که این آدم نماها را لعنت کنیم:ه
ه«ابرو درهم کشیدگان
گره در پیشانی آورندگان
سخن های به جد گویان
ترشرویان
کج مزاجان
بخیلان
دروغگویان
و بد ادبان »ه

پس گردنی!ه

این لعنتی ها چه می خواهند؟ یک پس گردنی جانانه!از آن پس گردنی ها که عبید ، در بخش لطایف ، خاصیت هایش را بر می شمارد: ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

ه« از فضایل پشت گردنی این که:ه
حسن خلق به بار می آورد
خمار را از سر بدر می کند
بد رامان را رام می سازد
و ترش رویان را منبسط می سازد
و دیگران را می خنداند
خواب از چشم می رباید
و رگ های گردن را استوار می سازد!»ه

و این هفت خاصیت، همه از خواص طنز است که حالِ بی خاصیت های لعنتی را حسابی جا می اورد! ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

اینک ماه و پروین!ه

عبید ، در مقدمه ی رساله ی دلگشا هزل را یکی از وجوه شرف انسانی می داند و می نویسد:ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

ه « فضیلت نطق که شرف انسان بدو منوط است، بر دو وجه است : یکی جد و دیگری هزل».ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

و درساله ی صد پند به صراحت هشدار می دهد:ه
ه« هزل را خوار مدارید و هزالان را به چشم حقارت منگرید»ه

طنز و طنزآور را چه کسانی خوار می دارند؟ کسانی که خود به دست طنز و طنزآور خوار شده اند!ناهمواران به جای خود شکنی ، آینه را می شکنند و غافل از قامت ناساز و بی اندام خود، تشریف طنز را بر بالای خویش کوتاه می دانند! از آنان جز این هم انتظاری نمی رود. از سلاح مرگبار خنده می ترسند. عبید ، در اخلاق الاشراف ، وقتی به « صدق و راستی » می رسد ، نعل وارونه می زند و می نویسد:ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
ه« بزرگان ما می فرمایند که این خلق، ارذل خصایص است . چه ماده ی خصومت و زیان زدگی، صدق است. هر کس نهج صدق ورزد ، پیش هیچ کس عزتی نیابد و مرد باید که تا تواند پیش مخدومان و دوستان، خوشامد و دروغ و سخن به ریا گوید ( صدق الامیر) را کار فرماید. هر چه برای مزاج مردم راست آید آن در لفظ آرد، مثلا اگر بزرگی!در نیمشب گوید که اینک نماز پیشین است، در جال پیش جهد و دو گوید که راست فرمودی ، امروز به غایت آفتاب گرم است و در تاکید آن سوگند به مصحف و سه طلاق زن یاد کند!»ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

نظیر آنچه سعدی می گوید:ه
خلاف رای سلطان، رای جستن
به خون خویش باشد دست شستن
اگر خود روز را گوید « شب است این»ه
بباید گفت: « اینک ماه و پروین!»ه

درست مثل ندیم سلطان محمود . چه بوده است آن حکایت ؟ در حکایات فارسی عبید می خوانیم:ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

سلطان محمود را در حالت گرسنگی ، بادنجان بورانی پیش آوردند. خوشش آمد و گفت : « بادنجان طعامی ست خوش.» ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه
ندیمی در مدح بادنجان فصلی پرداخت.ه
چون سیر شد ، گفت : « با دنجان سخت ، مضر چیزی ست!»ه
ندیم باز در مضرت بادنجان مبالغتی تمام کرد!ه
سلطان گفت : « ای مردک ! نه این زمان مدحش می گفتی ؟»ه

گفت : « من ندیم توام ، نه ندیم بادنجان، مرا چیزی می باید گفت که تو را خوش آید نه بادنجان را! »ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عبید رندانه نصیحت می کند که « مخنث پیر خسیس زشت صورت» را « پهلوان زمان» و « نوخاسته ی شیرین و یوسف مصری و حاتم طائی » خطاب کنید تا « از او زر و نعمت و خلعت و مرتبت» یابید! و اگر کسی « خود را به صدق موسوم گرداند» و هر آنچه دید راست بگوید ، « به شومی راستی، این قوم از او به جان برنجند.»ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

خیال می کنید تحقیر شدگان طنز، همین طور دست روی دست می گذارند و طنزپرداز را نگاه می کنند؟نه! پس چکار می کنند؟ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه هه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عبید پاسخ می دهد: ه

ه« اگر قوتی داشته باشند در حال او را به کار ضرب فرو گیرند و اگر ... کلی عاجز هم باشد به مخاصمت ... در آید.» و « انواع سفاهت با او به تقدیم رساند.»ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

عبید در رساله ی صد پند ، با وارونه گویی، نصیحت می کند که : « تا توانید سخن حق مگویید تا بر دل ها گران مشوید و مردم بی سبب از شما نرنجند!»ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

زیر دستانِ زیردست آزار، می خواهند با حذف طنز ، هنر و ادبیات را خلع سلاح کنند، و اگر زیرک تر باشند ، طنز را از محتوی خود خالی کنند. بر اثر تبلیغ و تلقین اینان ، جامعه هم برداشت نادرستی از طنز و طنزآوران دارد ، چنانکه چهره ی طنز بیشتر شاعران و نویسندگان به ظاهر جدی گوی ما ، در پرده ی ابهام مانده است.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه

متاع ما

عبید در پایان مقدمه ی رساله ی اخلاق الاشراف می نویسد:ه
ه«... این مختصر به هزل منتهی می شود، اما
آنکس که ز شهر آشنایی ست
داند که متاع ما کجایی ست!»ه

طنزآوران و طنزبران، در تولید و مصرف طنز، هر دو به یک اندازه سهیم اند. داد و ستد این دو باید درست انجام گیرد. طنزآور باید متاعش را خوب عرضه کند و طنزبر باید این متاع را خوب بشناسد. در غیر این صورت بازار عرضه و تقاضا راکد می ماند و امکان دارد جنسِ بُنجل و بدل را با تبلیغ به جای جنس اصلی به خریدار قالب کنند. متاع مورد نظر ما تاروپود و بافتش از خنده است. پس باید اول خنده را شناخت.ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه ه هه ه ه ه هه ه ه هه ه ه ه ه ه ه ه ههه

ه * این نوشته اولین بار در مجله ی گرودن (48- 49 ) 1374 چاپ ایران منتشر شده است.ه

____